Serbest Bölgeler tesvik ve destek korumasi disina atildi
Mart 2004 
Tahkimlik kanun - Tesvikleri yeniden düzenleyen yasa Serbest Bölgeleri, devlet himayesini yeterince hak etmedikleri gerekçesiyle koruma disina çikardi.
Oysa Türkiye, Ortadogu ve dünya ticaretindeki gelisme trendleri, tam tersini gerektiriyordu. IMF basinci demek ki Türkiye’ye, kendi yararina olmayan adimlar attirabiliyormus!Serbest Bölgelere taninan tesvikleri 2008 yili sonuna kadar sinirlayan 5084 Sayili Kanun’un 6 Subat’ta yürürlüge girmesinin ardindan tepkiler çig gibi büyüyor. Serbest bölgelerde yatirim yapmayi veya mevcut tesisini genisletmeyi düsünen firmalarin birçogu gelismelere kilitlenmis durumda.
Kanun’a tepki gösterenlerin basinda isin göbeginde yeralan serbest bölge yöneticileri geliyor. Yetkililerin özellikle vurguladiklari konu, kurumlar vergisi ödenmesi zorunda kalinacagi için ayni bölge içerisinde ruhsatini daha önce almis firmalarla yeni alanlar arasinda haksiz rekabetin dogacagi seklinde. Yetkililer, maliye ve vergi denetimlerinin bölgelere girmesiyle birlikte bürokrasi yükünün artacagini ve bu durumun serbest bölgelerin ruhuna aykiri oldugunu belirtiyorlar. Bu süreçte yabanci yatirimcilarin daha uygun kosullar sunan ülkelere kaçmasi ihtimali de endiseler arasinda. Yaptigimiz görüsmelerde, BUSEB yeni yatirimcisi Yazaki’nin erteleme karari almasindan çekindigini kaydederken, ESBAS Sungla’nin yatirimini Çin’e götürdügünü ve Eldor’un ise beklemeye aldigini dile getirdi. Yeni yasaya tepkileri söyle özetledik.
Mehmet Demirel: Yasadan sonra yabanci gelmez
Basbakanlik Dis Ticaret Müstesarligi Serbest Bölgeler Genel Müdürü Mehmet Demirel de yasaya tepki gösterenler arasinda. Demirel, serbest bölgeleri etkileyen yeni yasa ile bölgelerin yatirimci kaybedecegini ve bunu engellemek için yeni yasa tasarilari hazirlayacaklarini söyledi. Son gelismelerin Serbest Bölgelerde neden oldugu sikintiya deginen Demirel; “Serbest Bölgelerde verilen vergisel tesviklerde daralma yapildi. Biz bunun olmamasini savunduk. Ancak kendimizi yetirince anlatamadik.” dedi. 2008’e kadar getirilen yeni yasanin kendilerine yatirimci kaybettirdigini söyleyen Demirel, yabanci yatirimcinin bu yasadan sonra gelmeyecegini söyledi. Serbest bölgelerdeki bazi firmalarin 20-30 yillik ruhsatlari bulundugunu animsatan Demirel, bunlarin tahkime gitmeleri halinde davayi kazanabileceklerini dile getirdi. Bu gelismelerden sonra birçok firmanin yaritimlarini erteledigini kaydeden Demirel, yil sonu bilançolarinda herhangi bir olumsuzluk gördükleri taktirde bu firmalarin gidebilecegini kaydetti.
Alptemoçin: Serbest bölgeler yok ediliyor
WASME Baskani A Kurtcebe Alptemoçin ise, serbest bölgelerin ayakta kalmasi ve basarili olabilmesi için bazi avantajlarin verilmesi gerekirken “kasikla verip, kepçeyle almak” anlayisini elestirdi. Serbest bölgelere getirilen kisitlamalari anlamanin mümkün olmadigini vurgulayan Alptemoçin, yasanacak sikintilara söyle dikkat çekti: “Bu hayata geçirilirse serbest bölgeler cazibelerini kaybederler, yabanci yatirimcilar da bir daha gelmez. Yatirimci çekemeyen serbest bölgenin varliginin da hiçbir anlami olmaz.”
Serbest bölgelerin ekonomiye katkisi
Serbest bölgelerden yapilan ihracatin rotasi büyük ölçüde OECD ve AB ülkelerine çevrilmis durumda. Serbest Bölgeler Genel Müdürlügü’nün 2003 yili Ocak - Aralik rakamlarina göre, OECD ve AB ülkelerine toplam 6 milyar dolarlik (% 36) ihracat serbest bölgeler üzerinden yapilmis. Bunu eski SSCB ve Islam ülkeleri takip ediyor. Sektörel bazda yapilan ihracatta, 3.2 milyar dolar ile sanayi ürünleri tartismasiz olarak önde gidiyor. Bunu yaklasik 3 milyar dolarla islenmis petrol ve islenmis tarimürünleri izliyor. Bölgeler itibariyla yillik ticaret hacimleri dikkate alindiginda ise; 2003 yili rakamlarina göre en çok ihracat yapan bölgelerin siralamasi söyle:
1. Istanbul Deri (4 milyar dolar)
2. Istanbul AHL (3 milyar dolar)
3. Mersin (2 milyar 700 milyon dolar)
4. Ege (2 milyar 642 milyon dolar)
5. Istanbul Trakya (1 milyar 145 milyon dolar)
6. Bursa (1 milyar 108 milyon dolar)
7. Avrupa (570 milyon dolar)
8. Antalya (359 milyon dolar)
9. Izmir Menemen Deri (301 milyon dolar)
10. Gaziantep (207 milyon dolar)
Serbest Bölgeler ne düsünüyor?
Bazi serbest bölgelerin kanunla ilgili KobiEfor’a yansittiklari tepkileri özetliyoruz.
ASBAS Genel Müdürü Bayhan: “Yatirimci kaosa sürüklenir”
Antalya Serbest Bölge Isleticisi A.S. (ASBAS) Genel Müdürü Fikri Bayhan’da yasayi söyle degerlendirdi:
* Ülkemizin çok önemli ihtiyaci olan yabanci sermayenin serbest bölgeler avantajini kullanarak ülkemizi tercih etmesi mümkün olmayacaktir. Ülkeye yillarca serbest bölgelerin ruhu olan vergi avantajlarinin sunularak yatirima davet edildigi yabanci sermaye, bu ülkenin gelecegi için çok önemli olan güven unsurunu ve avantajini da birlikte yitirmis olacaktir.
* Serbest bölgeler yerli ve yabancilarin tercih etmeyecegi endüstri alanlari olarak kalacak ve yatirimlarini bizden daha iyi olanaklar sunan ülkeye yönlendireceklerdir.
* Tahkime imza koymus bir ülke olarak sözkonusu avantajlarin yitirilmesi ile özellikle üretim disi konularda faaliyet gösteren sermayenin uluslar arasi hukuk mekanizmalarini harekete geçirmesi kaçinilmazdir.
* Bilindigi gibi fon pesin olarak fatura degeri üzerinden tahsil edilerek genel bütçeye aktarilmaktadir. Bir de Kurumlar vergisi ödemek zorunda kalinacagindan haksiz rekabet yaratilmis olacaktir. Sistem olarak faaliyet ruhsat süresi devam eden bir isyeri ile yeni ruhsat alacak firma arasinda serbest bölge içinde haksiz rekabet yaratilmis olacaktir.
* Serbest bölgelerde islemler döviz üzerinden gerçeklesmektedir. Oysa ki kurumlar vergisi TL üzerinden islem görmekte ve Türk Ticaret Kanunu’na göre hesaplanmaktadir. Dövizli islemler sürekli ortaya çikacak kur farklarinin vergisinin yatirimcilara yansiyacak olmasi kaos ortami yaratacaktir.
* En önemli avantajlardan biri olan “bürokrasi en aza indirilmistir” maddesi, bundan böyle maliye ve vergi denetimlerinin içeri girmesiyle ortadan kalkmaktadir. Dolayli olarak yitirilen bu avantaj ile isletmeler gerçek islerinin yani sira, vergi mevzuatlari ile ugrasarak yeni bir bürokratik karmasaya itilmis olacaklardir.
* Açiklamalarda her ne kadar üreticiler için bir degisiklik öngörülmüyor olsa da isleticilerin yeni üretici yatirimcilari bölgeye kazandirmasi “yarin degisiklik olabilir” güvensizligi nedeniyle mümkün olmayacaktir.
ESBAS: Sungla Çin’e gitti, Eldor beklemede
Sorularimizi yanitlayan Esbas Yönetim Kurulu Baskani Kaya Tuncer, “Sorun Serbest Bölgelere konulan vergiler degil, sorun yatirimcilar için Türkiye’ye olan güvence sorunudur” dedi. Son çikan yasa ile yatirimci kaybettiklerine dikkat çeken Tuncer, yasaya tepki veren sirketleri söyle belirtti; “ ESBAS’da bulunan Delphi Packart, Delphi Dizel firmalarinin 3.’sü gelecekti. Bunlar 2 sene önce baslayan tartismalar nedeniyle vazgeçtiler, Romanya’da tesislerini yaptilar ve yaklasik 1.000’e yakin istihdam saglayarak çalisiyorlar. Bu yatirim Türkiye’ye yapilabilirdi. Bunun disinda ELDOR adli sirket yakin bir zamanda yatirim yapacakti, ancak düsünmek istediklerini söyleyip beklemeyegeçtiler. Bu yatirimcilari çekmek için bir seyler yapilmali.” Yasaya tepkilerin sadece yatirim yapacak firmalari degil ayni zamanda faaliyette bulunan firmalardan da geldigini ifade eden Tuncer, söyle devam etti: “Sungla adli sirket Çin’e gitti. Bunun disinda 15.000 m2 üzerinde yeni bir tesis kurmak isteyen ELDOR insaati durdurdu. Hükümet yapilan degisiklige ragmen yeni birtakim tesviklerin olacagini söylemisti. Simdi Serbest Bölgelere verilmesi gündeme gelen yeni avantajlari bekliyoruz.”
ESBAS’in son 10 senede Türkiye’ye gelen dogrudan yabanci yatiriminin % 10’unu çektigini vurgulayan Tuncer, “Demek ki 10 senede Türkiye’ye 3 milyar dolar gelmis. Bu acinacak bir gelisme. Bu sorunlarin temel nedeni Türkiye’deki istikrarsizlik” seklinde konustu. Ege Bölgesi’nde yeralan ESBAS, 10.438 kisiye is ve as sagliyor ve yillik 2.6 milyon dolari geçen ihracat hacmiyle ekonomiye katma deger sagliyor.
MASBAS: 4 firma yatirimdan caydi
Mardin Serbest Bölge Isleticisi A.S. (MASBAS) Genel Müdürü Mehmet Düzgören, yeni yatirim yapmayi düsünen 4 firmanin geri adim attigini söyledi. MASBAS yönetimi, özellikle Orta Dogu ve Irak pazarina yönelik ihracat yapmayi planlayan bu firmalarla görüserek ikna etmeye çalisiyor. Düzgören,bu noktada hükümetin atacagi olumlu adimlarin büyük önem tasiyacagini vurguluyor.
BUSEB: Japon Yazaki erteleyebilir
Genç ve büyük potansiyel tasiyan serbest bölgelerden biri olan Bursa Serbest Bölgesi, yasanin ardindan Japon sanayi devi Yazaki’nin yatirim kararindan caymasindan korkuyor. Serbest Bölgenin kurucusu ve isleticisi olan Bursa Sanayi Ticaret Odasi yetkilileri, “Yazaki yatirimi hayata geçtigi zaman, toplam 1.500 kisiye istihdam saglayacak ve bu insanlara 750 milyon - 1 milyar lira arasinda maas verecek.
Sadece bunu düsündügünüz zaman bile kaybin ne kadar büyük olacagi anlasilabilir” diyorlar.
BUSEB’te yeralan 37 sirketin tümünün tedirgin oldugunu söyleyen yetkililer, faaliyet ruhsati almak için basvuranlarin da gelismelere göre davranacaklarini belirtiyorlar.
Konuyu sahiplenen BTSO, Bursa milletvekillerini de seferber ederek serbest bölgeleri Bakanlar Kurulu’na tasimaya hazirlaniyor.
Bu amaçla milletvekillerine BUSEB gezdirilerek, yasanin yolaçagi olumsuzluklar konusunda bilgi verildi.
Serbest Bölgelerde 150’den fazla isçi çalistiran firmalar 1. Antalya Serbest Bölgesi:
* Ant. Konfeksiyon A.S.B. Sube
* Europe Tekstil A.S.B. Sube
* Identity Textile A.S.B. Sube
* Eliykan Tekstil Imalat Sanayi
* Wagner Kablo A.S. A.S.B. Sube
* Anteks Konfeksiyon Sanayi A.S.
* Novamed Gmbh 2. Avrupa Serbest Bölgesi:
* Modavizyon Tekstil A.S.B Sube (Tekstil-konfeksiyon üretimi)
* Bilkont Dis Ticaret A.S.B. Sube (Tekstil-konfeksiyon üretimi)
* Sahinler Mensucat A.S.B. Sube (Tekstil-konfeksiyon üretimi)
* Beysan Triko A.S.B. Sube (Tekstil-konfeksiyon üretimi)
3. Bursa Serbest Bölgesi:
* Cimtas Boru Imalatlari Ltd. (Boru spullari üretimi)
* Orda Otomotiv A.S. (Otomotiv yan sanayi için profil plastik üretimi)
* Aunde Teknik Tekstil A.S. (Oto koltuk kilifi üretimi)
4. Ege Serbest Bölgesi:
* Hugo Boss Tekstil
(Tekstil üretimi -1.600 isçi)
* Eldor Elektronik (Elektronik yüksek gerilim trafosu - 675 isçi)
* Delphi Automotive Systems (Otomotiv yan sanayine yönelik elektrik aksami-1.695 isçi)
* Delphi Automotive Systems A.S. (Otomotiv yan sanayi için dizel motor enjektörü-542 isçi)
* Vestel Komünikasyon A.S. (Elektronik-1.465 isçi)
* Samateks Tekstil A.S.
(Tekstil üretimi-512 isçi)
* Arif Tekstil
(Tekstil üretimi-187 isçi)
* Meris Tekstil
(Tekstil üretimi-255 isçi)
5. Istanbul AHL Serbest Bölgesi:
* Li-Fung Mümessillik Pazarlama Ltd. (Toplam 272 isçi)
* Istanbul AHL Serbest Bölge Kurucu ve Isleticisi A.S. (Toplam 181 isçi)
6. Istanbul Deri ve Endüstri Serbest Bölgesi:
* Yazaki Otomotiv Yan Sanayi A.S. (Otomotiv yan sanayine üretim)
* Protek Deri Ürünleri Ltd. (Deri sektörüne yönelik üretim)
7. Kayseri Serbest Bölgesi:
* Enteks A.S. (Tekstil)
TOBB Serbest Bölgeler Sektör Kurulu Baskani ve GASBAS Baskani Mehmet Özmen: “Gerekirse mahkemeye gideriz”Serbest bölgelere taninan tesvikleri 2008 yili sonuna kadar sinirlayan 5084 sayili kanunun bu bölgelerin damarlarini tikadigini belirten TOBB Serbest Bölgeler Sektör Kurulu Baskani ve GASBAS Yönetim Kurulu Baskani Mehmet Özmen, serbest bölgelerdeki tesviklerin korunmasi için hükümetle uzlasma yollari arayacaklarini, çözüm bulunamadigi taktirde hukuki yollara basvuracaklarini söyledi.
Özmen, serbest bölgelerle ilgili olusan yeni durumu Mart ayinda toplanacak “Serbest Bölgeler Koordinasyon Toplantisi”nda görüseceklerini söyledi. Devlet Bakani Kürsat Tüzmen’in yani sira Maliye, Dis Ticaret ve Gümrüklerden Sorumlu üst düzey yetkililerin de katilacagi toplantida, hükümete sorunlarin giderilmesi yönünde çagrida bulunulacak. Serbest bölgelerin kurucu ve isleticisi firmalarin sorunun çözümü için ortak tavir gelistirecegini kaydeden Özmen, söyle konustu: “Yeni kanun damarlarimizi tikadi, sorunun kaynaginda kendimizi iyi anlatamamak yatiyor. Durumumuzu özellikle Maliye Bakanligi’na anlatmakta zorlandik.”
Hükümetle uzlasma saglanamamasi durumunda mahkemeye basvuracaklarini belirten Özmen söyle devam etti: “Sorunu çözmeye çalisirken ilk tercihimiz, hükümetle iyi iliskiler içerisinde olmaktir. Ancak tikanilan noktada da mahkemede hakkimizi aramaktan kaçinmayacagiz. Serbest bölgelere yatirim yapan herkes bazi güvencelerle buraya geldi. Bunlarin arasinda 30 yillik ruhsati olan firmalar var. Su an için yatirimini iptal eden firmalar yok, ancak ciddi yatirim projeleri olan ve alinacak kararlari bekleyenler sözkonusu. Bu tesvik kisitlamasi sonucunda bölgeleri terk eden yatirimcilar olacaktir. Ayrica bölgelere yeni yatirimcilar çekmekte zorlanacagiz. Yatirimcilar bizim gibi Mart’taki toplantiyi bekliyorlar. “
